Skip to main content
Download (.pdf)
Download (.pdf)
El curso de especialización en el trabajo de campo etnográfico para profesionales del patrimonio, organizado por el Instituto de Ciencias del Patrimonio (perteneciente al CSIC), convoca su tercera edición para la última semana de octubre... more
El curso de especialización en el trabajo de campo etnográfico para profesionales del patrimonio,
organizado por el Instituto de Ciencias del Patrimonio (perteneciente al CSIC), convoca su tercera edición
para la última semana de octubre de 2017. Este curso nace ante la creciente demanda de formación
en metodología de recogida de datos cualitativos en las investigaciones etnográficas, y se oferta con la
convicción de que este tipo de investigaciones es capaz de acceder a rincones que de otro modo podrían
quedar inexplorados
Research Interests:
Download (.pdf)
Este texto sitúa el foco de atención en la participación social relacionada con procesos de patrimonialización de la naturaleza y/o de la cultura, desde una perspectiva crítica. Pretendemos poner en diálogo distintas experiencias y... more
Este texto sitúa el foco de atención en la participación social relacionada con procesos de patrimonialización de la naturaleza y/o de la cultura, desde una perspectiva crítica.
Pretendemos poner en diálogo distintas experiencias y modelos de participación, contando tanto con propuestas que proceden desde movimientos sociales como con formatos institucionalizados. En este texto partimos de la idea de que la participación se ha convertido en un requisito indispensable, un paradigma dominante en los modelos de gobernanza y regímenes patrimoniales actuales (Cortés Vazquez et al., 2017, Sánchez-Carretero y Jiménez-Esquinas, 2016). Lejos de aproximarnos a una concepción de la participación como la nueva panacea en el ámbito del patrimonio, invitamos a las personas participantes en este simposio a realizar un análisis crítico ya que desde la antropología se vienen detectando posibles usos cosméticos así como ciertas opacidades e instrumentalizaciones hacia objetivos que distan mucho de los objetivos utópicos de democratización y justicia social (Coca, 2008, Quintero Morón, 2011, Bendix et al., 2012, Sánchez-Carretero, 2012).
Download (.pdf)
In the heritage field, institutions tend to see social participation as a synonym for good governance practice. This extends to other areas such as the environment, humanitarian aid, and sustainable development. In this paper we analyse... more
In the heritage field, institutions tend to see social participation as a synonym for good governance practice. This extends to other areas such as the environment, humanitarian aid, and sustainable development. In this paper we analyse the use of participatory models in the management of heritage through the study of three heritage sites in Spain: the prehistoric paintings in Altamira, the Mosque-Cathedral in Cordoba, and the Cabo de Gata-Nijar natural park. Our study suggests that, despite the promises of more democratic heritage governance, participatory methods are commonly bounded by social fractures that are concomitant to certain ‘heritage regimes’. We conclude that the critical study of participation in heritage should go beyond the dichotomy between ‘good and bad’ participation. Rather, it should focus on understanding what participation does to the entire heritagisation process.
Download (.pdf)
Vivimos en una sociedad donde existe un régimen patrimonial (HAFSTEIN; 2014; BENDIX; EGGERT; PESELMANN, 2012), máquina patrimonial (ALONSO GONZÁLEZ, 2013; JEUDY, 2001) o juego patrimonial (DAVALLON, 2010) que cambia las relaciones con las... more
Vivimos en una sociedad donde existe un régimen patrimonial (HAFSTEIN; 2014; BENDIX; EGGERT; PESELMANN, 2012), máquina patrimonial (ALONSO GONZÁLEZ, 2013; JEUDY, 2001) o juego patrimonial (DAVALLON, 2010) que cambia las relaciones con las prácticas culturales y elementos materiales que se van a considerar como patrimonio de todas y todos. Estas relaciones se pueden establecer en términos de colaboración, conflicto y/o mediación, conceptos que a su vez pueden ser también objeto de crítica y debate.
Normalmente, las teorías sobre violencia y conflicto en temas de patrimonio se han aplicado a situaciones de conflictos y post-conflictos armados. En este caso, queremos centrar el debate en otro tipo de conflictos, los de bajo impacto: aquellos vinculados a la vida diaria, de baja intensidad, pero que se dan en el ámbito del patrimonio como arena política y escenario de luchas ideológicas. No entendemos el conflicto como un problema que necesariamente se tenga que superar, sino como un elemento consustancial al patrimonio que, por su naturaleza “disonante” (TUNBRIDGE; ASHWORTH, 1996) potencialmente deshereda o no incluye a todas las personas. Además en el patrimonio se ponen en juego distintas lógicas, intereses e instrumentalizaciones de tipo identitario, político, económico y afectivo por lo que el patrimonio no sólo no “es” algo que nos viene dado por su naturaleza intrínseca, sino que el patrimonio es una construcción, el patrimonio “hace” cosas (SMITH, 2006) y nos construye o “nos hace”. Pensar el patrimonio desde lo que hace permite, precisamente, entenderlo como una práctica social con un alto potencial para ser instrumentalizada política y económicamente.
A través de la herramienta que revista PH pone a nuestra disposición en la sección Perspectivas, proponemos un debate sobre los vínculos y relaciones entre los actores implicados en este juego patrimonial, prestando especial atención a superar la visión dicotómica que contrapone instituciones frente a “ciudadanía” y sitúa en bandos opuestos a especialistas en gestión/conservación/administración patrimonial frente al “público”, “la comunidad”, o “poblaciones locales”. Buscamos reflexiones teóricas y prácticas que analicen de forma crítica estas dicotomías entre actores, que profundicen en lo que el patrimonio “hace” y “nos hace” así como profundizar en las instrumentalizaciones político-afectivas del patrimonio y la “participación”. Serán bienvenidos análisis sobre experiencias prácticas alternativas en torno a dispositivos colaborativos, intervenciones experimentales o procesos de mediación en temas de patrimonio que ayuden a pensar los distintos tipos de relaciones en el ámbito del patrimonio.
Research Interests:
Download (.pdf)
Resumen: esta presentación reflexiona desde la teoría feminista en torno al patrimonio, desentrañando su contenido patriarcal con apariencia de “neutralidad”. También destaco la mutación que ha tenido lugar en las lógicas patrimoniales... more
Resumen: esta presentación reflexiona desde la teoría feminista en torno al patrimonio, desentrañando su contenido patriarcal con apariencia de “neutralidad”. También destaco la mutación que ha tenido lugar en las lógicas patrimoniales desde la reafirmación de las élites en base a la antigüedad, la nobleza o la creatividad hacia la patrimonialización, el desarrollo local, la mercantilización y la expansión en favor de una supuesta cohesión social de las tendencias más actuales. Con algunos datos del trabajo de campo realizado con las palilleiras de la Costa da Morte (Galicia) analizo las medidas cosméticas en el patrimonio que también precisan medidas redistributivas en el plano económico, del poder, del cuidado y del afecto. Mi propuesta pasa por des-patriarcalizar el patrimonio para proponer una aproximación más utópica
Research Interests:
Download (.pdf)
In this article, I challenge the idea of a “one-way” relationship in which tourists are supposed to contribute with economic resources and freer gender roles to the development and empowerment of “poor, rural and traditional women”. By... more
In this article, I challenge the idea of a “one-way” relationship in which tourists are supposed to contribute with economic resources and freer gender roles to the development and empowerment of “poor, rural and traditional women”. By reflecting on my own located, gendered and embodied position during my ethnographic fieldwork among women performing bobbin lace in the Coast of Death (Galicia, Spain), I analyze how gender roles and stereotypes interact in both directions, leading to misunderstandings and performances of pride and resentment on behalf of the craftswomen. Some gender stereotypes associated with the craftswomen by the tourist gaze and other affective fluxes such as policies, economy and heritage regimes are not only changing contexts but also being embodied, traditionalizing the craftswomen and curtailing their flexible economic practices by transforming both crafts and bodies into something that is just “culture”.
Contribución para a exposición e catálogo "Galicia Cen. Obxectos para contar unha cultura". Organizado polo Consello da Cultura Galega. Ed. por Ramón Villares e Coord. por Manuel Gago.
Research Interests:
Download (.pdf)
El feminismo es una parte esencial de los estudios críticos del patrimonio. Las desigualdades en el ámbito patrimonial no se restringen al ámbito de la política identitaria que se solucionarían con 'añadir mujeres y agitar'. La crítica... more
El feminismo es una parte esencial de los estudios críticos del patrimonio. Las desigualdades en el ámbito patrimonial no se restringen al ámbito de la política identitaria que se solucionarían con 'añadir mujeres y agitar'. La crítica patrimonial feminista apuntaría a una despatriarcalización del patrimonio donde distintos discursos, lógicas y prácticas patrimoniales, distintas subjetividades y corporalidades puedan afectar y ser afectadas por el patrimonio en paridad
Research Interests:
Download (.pdf)
This article deals with the marketing strategies employed to promote the name of a place in a global context of heritage propertisation. Drawing on ethnographic fieldwork in two sites on the ‘Costa da Morte’ in Galicia, North-West of... more
This article deals with the marketing strategies employed to promote the name of a place in a global context of heritage propertisation. Drawing on ethnographic fieldwork in two sites on the ‘Costa da Morte’ in Galicia, North-West of Spain, this article analyses the discourses and practices employed to commoditise place names and the strategies regarding place branding. In particular, two strategies are contemplated: Firstly, the creation of a name to refer to a whole area, which is the case of the ‘Costa da Morte’; and secondly, the name branding processes of two of the better-known villages on this coastline. Camariñas is developing a registered trademark for bobbin-lace protection and the village of Finisterre is promoting the ‘End of the World’ as a tourist destination. This article focuses on the mechanisms by which place branding discourses and practices permeate various social agents, and the naturalisation process of place branding structuring logics
Download (.pdf)
This article reflects on the heritage formation processes of Galician witches considering their marginalization and exclusion in the past and its current transformation and reinterpretation as a social resource. To address this process of... more
This article reflects on the heritage formation processes of Galician witches considering their marginalization and exclusion in the past and its current transformation and reinterpretation as a social resource. To address this process of change it must be taken into account different contextual factors related to socioeconomic changes and the tourism market. But, beyond its economic purpose, heritage is a resource that can produce social changes through the recovery of witches’ history; the history of women who were stigmatized from a misogynist and exclusive point of view
Download (.pdf)
Este artículo parte del análisis de un conflicto reciente en torno a un bien patrimonial que sufrió un incendio y que acaba de ser restaurado, el Santuario da Virxe da Barca de Muxía (A Coruña). En este conflicto patrimonial se... more
Este artículo parte del análisis de un conflicto reciente en torno a un bien patrimonial que sufrió un incendio y que acaba de ser restaurado, el Santuario da Virxe da Barca de Muxía (A Coruña). En este conflicto patrimonial se des-encuentran dos posturas, por una parte gestores y técnicos de patrimonio que han acometido una restauración siguiendo criterios expertos “desapasionados” y por otra parte la vecindad de Muxía que reivindica formar parte de la gestión y del proceso de toma de decisiones sobre la restauración del bien como escenario político. En caso de conflictos y “relaciones incendiarias” como la sucedida en Muxía proponemos la necesidad de una figura mediadora para facilitar la comunicación y comprensión mutua entre actores sociales e instituciones con ontologías patrimoniales diferentes: la mediación patrimonial. http://hdl.handle.net/10261/123857
http://www.iaph.es/revistaph/index.php/revistaph/article/view/3633
Research Interests:
Download (.pdf)
Research Interests:
Download (.pdf)
This article reflects on the heritage formation processes of Galician witches considering their marginalization and exclusion in the past and its current transformation and reinterpretation as a social resource. To address this process of... more
This article reflects on the heritage formation processes of Galician witches considering their marginalization and exclusion in the past and its current transformation and reinterpretation as a social resource. To address this process of change it must be taken into account different contextual factors related to socioeconomic changes and the tourism market. But, beyond its economic purpose, heritage is a resource that can produce social changes through the recovery of witches’ history; the history of women who were stigmatized from a misogynist and exclusive point of view
Download (.pdf)
Handicrafts can be part of the heritage of a local community and are potential resources both economically and socially. Bobbin lace, as a traditional craft practice, have and important role in some Galician villages. It is performed... more
Handicrafts can be part of the heritage of a local community and are potential resources both economically and socially. Bobbin lace, as a traditional craft practice, have and important role in some Galician villages. It is performed mostly by women –called palilleiras- and nowadays we can see an increase in their practice. The shift of interest from the product to palilleira´s practice enables reappropriation and visibilization of quotidian and anonymous work that have been making these social agents. Palilleira´s work helps to improve local economy through marketing and touristization but, mainly, its promotion empowers women by democratizing power dynamics.
This paper explores the rise of bobbin lace practice, associationism and their presence in public space related to the increasing enhancement of palilleiras and their activities. The change of perspective object/practice puts the focus on women, and the case of palilleiras is an interesting case of heritage restitution. The gender perspective and the ethnographic fieldwork are the theoretical and methodological framework in this research which is still in progress.
Download (.pdf)
Crítica de libros- Historia Agraria, 77 (Abril 2019) pp. 247-251 "El Antipatrimonio: Fetichismo y dominación en Maragatería" Madrid, Centro Superior de Investigaciones Científicas, 2017
Download (.pdf)
Download (.pdf)
Research Interests:
Download (.pdf)
Research Interests:
Download (.pdf)
Dotar a estudiantes y profesionales especializados en patrimonio cultural y natural de un conocimiento teórico y práctico sobre las principales técnicas del trabajo de campo etnográfico. El curso surge en respuesta a la demanda que se ha... more
Dotar a estudiantes y profesionales especializados en patrimonio cultural y natural de un conocimiento teórico y práctico sobre las principales técnicas del trabajo de campo etnográfico.
El curso surge en respuesta a la demanda que se ha detectado de esta formación, ya que se están usando técnicas vinculadas a la etnografía de manera intuitiva en proyectos de patrimonio desde disciplinas como la arqueología, historia, arquitectura, bellas artes, conservación, filosofía, turismo, geografía, medio ambiente, comunicación o periodismo.
Este curso ofrece la oportunidad a profesionales o estudiantes de estas áreas de adquirir los conocimientos teóricos, capacidades y prácticas necesarias para iniciarse en este tipo de técnicas.
Research Interests:
Download (.pdf)
Objetivos del Curso: Dotar a estudiantes y profesionales especializados en patrimonio cultural y natural de un conocimiento teórico y práctico sobre las principales técnicas del trabajo de campo etnográfico. El curso surge en respuesta a... more
Objetivos del Curso:
Dotar a estudiantes y profesionales especializados en patrimonio cultural y natural de un conocimiento teórico y práctico sobre las principales técnicas del trabajo de campo etnográfico.
El curso surge en respuesta a la demanda que se ha detectado de esta formación, ya que se están usando técnicas vinculadas a la etnografía de manera intuitiva en proyectos de patrimonio desde disciplinas como la arqueología, historia, arquitectura, bellas artes, conservación, filosofía, turismo, geografía, medio ambiente, comunicación o periodismo.
Este curso ofrece la oportunidad a profesionales o estudiantes de estas áreas de adquirir los conocimientos teóricos, capacidades y prácticas necesarias para iniciarse en este tipo de técnicas.
Research Interests:
Download (.pdf)
Dotar a estudiantes y profesionales especializados en patrimonio cultural y natural de un conocimiento teórico y práctico sobre las principales técnicas del trabajo de campo etnográfico. El curso surge en respuesta a la demanda que se ha... more
Dotar a estudiantes y profesionales especializados en patrimonio cultural y natural de un conocimiento teórico y práctico sobre las principales técnicas del trabajo de campo etnográfico. El curso surge en respuesta a la demanda que se ha detectado de esta formación, ya que se están usando técnicas vinculadas a la etnografía de manera intuitiva en proyectos de patrimonio desde disciplinas como la arqueología, historia, arquitectura, bellas artes, conservación, filosofía, turismo, geografía, medio ambiente, comunicación o periodismo. Este curso ofrece la oportunidad a profesionales o estudiantes de estas áreas de adquirir los conocimientos teóricos, capacidades y prácticas necesarias para aplicar este tipo de técnicas.
Research Interests:
Anthropology, Visual Anthropology, Cultural Heritage, Heritage Studies, Heritage Tourism, and 54 more
Download (.pdf)
A participación das comunidades na identificación, activación e xestión do seu patrimonio é unha das medidas que nos últimos anos está implementándose nas distintas normativas e lexislacións. Proxectos de investigación europeos como... more
A participación das comunidades na identificación, activación e xestión do seu patrimonio é unha das medidas que nos últimos anos está implementándose nas distintas normativas e lexislacións. Proxectos de investigación europeos como NEARCH e de ámbito estatal como ParticiPat analizan os distintos usos da participación social en arqueoloxía e noutros ámbitos do patrimonio, así como novos modelos e estratexias para involucrar á poboación. No marco destes proxectos xordeu a oportunidade de colaboración entre o Incipit e o proxecto de arqueoloxía en comunidade Costa dos Castros, promovido polas Comunidades de Montes Veciñais en Man Común do concello de Oia (Pontevedra), que estaba a aplicar un modelo de participación e financiamento innovador en Galicia. Este texto é parte do resultado da investigación etnográfica de campo e das actividades participativas levadas a cabo pola autora entre os anos 2015 e 2016.